როცა დიპლომატია ნიღაბია თაღლითებისთვის – გაეროს ოფისი სოხუმში

ხშირად, „დიპლომატიური ხელშეუხებლობა“ აფარებს თავს თაღლითებს და მათთვის საუკეთესო ნიღაბია. სწორედ ასეთ ვითარებაში აღმოჩნდნენ სოხუმში გაეროს წარმომადგენლობის თანამშრომლები, რომლებსაც მრავალმილიონიანი თაღლითობა ედებათ ბრალად.

საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის გაეროს ეგიდით მოქმედი სტრუქტურები, ფინანსდებიან დონორების, ქვეყნებისა და კერძო ფონდების მიერ. იდეალურ შემთხვევაში, მათი სახსრები უნდა იხარჯებოდეს დასახული მიზნებისთვის, ანუ განვითარებისა და ჰუმანიტარული ინიციატივების განსახორციელებლად.

თუმცა, ცალკეულ შემთხვევებში კორუფციაც გვხვდება, როცა ამ ორგანიზაციების თანამშრომლები პირადი სარგებლის მიღების მიზნით ბოროტად იყენებენ იმ მექანიზმებს, რომლებიც გამჭვირვალობისა და ნდობისთვის არის შექმნილი. სწორედ ასეთ მაგალითს ვხედავთ აფხაზეთში მოღვაწე ერთ-ერთ საერთაშორისო ორგანიზაციასთან დაკავშირებით. კერძოდ, საუბარია გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) სოხუმის ოფისზე. გაეროსა და სხვა უწყებების მიერ ჩატარებულმა აუდიტმა და გამოძიებამ ცალსახა მტკიცებულებები მოგვაწოდა, რის საფუძველზეც UNDP-ის სოხუმის ოფისში მრავალწლიანი ფართომასშტაბიანი აფერა გამოავლინეს.

ხელმისაწვდომი ინფორმაციით, UNDP-ის სოხუმის ოფისის თანამშრომლებმა – ტარკილმა, პოდგორნაიამ და კუტარბამ – დახვეწილი სქემა აამოქმედეს, რომლის მეშვეობითაც სისტემატურად აყალბებდნენ სადაზღვევო პოლისებს და უკანონოდ ითვისებდნენ ორგანიზაციის თანხებს.

მათი მთავარი სამიზნე ამერიკული სადაზღვევო კომპანია „Cigna Corporation“ იყო, რომელიც საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლებს ჯანდაცვის დაზღვევას სთავაზობს. სქემა საკმაოდ მარტივი იყო:

ბრალდებულები წლების განმავლობაში საკუთარ დიპლომატიურ სტატუსსა და ორგანიზაციისადმი ნდობას იყენებდნენ, რათა რუსული სამედიცინო დაწესებულებების სახელით სადაზღვევო კომპანიისთვის მოტყუებით შედგენილი საბუთები მიეწოდებინათ. წამლის დანიშნულებები, ანგარიშ-ფაქტურები, ექიმების დასკვნები – ყველაფერი, რაც საჭირო იყო ისეთი ძვირადღირებული მკურნალობის დასასაბუთებლად, რომელიც რეალურად არასოდეს ჩატარებულა. „მოჩვენებითი“ ოპერაციების, თერაპიის კურსებისა და ანალიზების თანხები რეგულარულად ირიცხებოდა მათ ანგარიშებზე. წინასწარი გამოძიებით დადგინდა, რომ მხოლოდ 2023 წლიდან 2025 წლამდე პერიოდში, უკანონოდ მიღებულმა თანხამ 2,5 მილიონ რუბლს (დაახლოებით 31 ათას აშშ დოლარს) გადააჭარბა.

თუმცა, რუსული კლინიკები, სავარაუდოდ, მხოლოდ დასაწყისია. გამოძიებას აქვს სერიოზული საფუძველი ვივარაუდოთ, რომ ყალბი საბუთების გასამრავალფეროვნებლად, შესაძლოა, გამოყენებული ყოფილიყო აფხაზეთში და საქართველოს ძირითად ტერიტორიაზე არსებული სამკურნალო დაწესებულებებიც.

ეს სკანდალი უამრავ მგრძნობიარე კითხვას აჩენს და აფერხებს საერთაშორისო ორგანიზაციების რეპუტაციას. ის, აგრეთვე, მიუთითებს სადაზღვევო კომპანია Cigna-ს უყურადღებობაზე და UNDP-ის შიდაკონტროლების სისტემის სრულ ჩავარდნაზე. როგორ მოახერხეს ორგანიზაციის თანამშრომლებმა, რომელთა მოვალეობა პირდაპირ უკავშირდება დონორების სახსრების მართვასა და ანგარიშვალდებულებას, წლების განმავლობაში ასეთი საქმიანობა განეხორციელებინათ? იყენებდნენ თუ არა ისინი შიდაორგანიზაციულ რესურსებსა და ორგანიზაციის სტატუსს ფარად? განაპირობა თუ არა ორგანიზაციაში კონტროლის მექანიზმის ნაკლებობა ან დიპლომატიური სტატუსი?

ეს ფართომასშტაბიანი თაღლითობა ჩვეულებრივი სისხლის სამართლის საქმით არ შემოიფარგლება. ის UNDP-ის მთელი მისიის სახელისა და ავტორიტეტის გამოცდაა ამ რეგიონში. დათანხმდება თუ არა ორგანიზაცია დამოუკიდებელი გამოძიების ჩატარებას? გამოავლენს თუ არა „ნულოვანი ტოლერანტობის“ პოლიტიკას კორუფციისადმი საკუთარ წრეებში? ანდა, ჩუმად გაათავისუფლებს ჩართულ პირებს თანამდებობებიდან იმ იმედით, რომ სკანდალი საზოგადოებისთვის ცნობილი არ გახდება?

ერთი რამ ცხადია: მსგავსი არაფერი არ უნდა ხდებოდეს საერთაშორისო ორგანიზაციებში, განსაკუთრებით კი ისეთ მისიებში, რომლებიც კონფლიქტურ ზონებში მოღვაწეობენ და დიდი პასუხისმგებლობა გააჩნიათ. ცხადია, ამ უსიამოვნო ფაქტს ნეგატიური ზეგავლენა აქვს ქართულ-აფხაზურ ურთიერთობებსა და კონფლიქტის მოგვარების პერსპექტივაზეც.